خه‌مۆكی (2-2)

ئا؛ سه‌نته‌ری فه‌له‌ستینی بۆ رێنمایی

و؛ دانا سه‌لام/ ب. رێكخراوی رێنمایی

هۆكاره‌كانی خه‌مۆكی

هۆكاره‌كانی له‌ كه‌سێكه‌و بۆ كه‌سێكی تر ده‌گۆڕێت، بریتین له‌مانه‌ی خواره‌وه‌:

  1. هۆكاری فسیۆلۆژی و ئه‌ندامی: گۆڕانكاری له‌ هه‌ندێ له‌ كیمیایاتی مێشك له‌ گرنگترینییان هۆڕمۆنی سیرۆتۆنین و هۆرمۆنی نورئاده‌رنالین، ئه‌مانه‌ رۆڵی گرنگیان هه‌یه‌ له‌ درروستكردنی خه‌مۆكی ئه‌گه‌ر كه‌م بكه‌ن. ئه‌و گۆڕانكارییه‌ هۆڕمۆنیانه‌ی له‌كاتی سوری مانگانه‌ی ئافره‌تان رووده‌ده‌ن.
  2. هۆكاری ژینگه‌یی: هه‌بوونی كه‌سێك له‌ ناوخێزاندا كه‌ نه‌خۆشی خه‌مۆكی هه‌بێت، ئه‌وا كاریگه‌ری له‌سه‌ر كه‌سانی ده‌وربه‌ری هه‌یه‌، هه‌روه‌ها هه‌بوونی سه‌رچاوه‌ی ترس و دڵه‌ڕاوكێی به‌رده‌وام و فشاری زۆر له‌سه‌ر ئه‌ندامان، ئه‌گه‌ری خۆمۆكی زیاتر ده‌كات. بۆیه‌ پێویسته‌ ژینگه‌ی خێزان ئارام و خۆشگوزه‌ران بكرێت.
  3. هۆكاری ده‌روونی: ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندی به‌ كه‌سایه‌تی تاكه‌وه‌ هه‌یه‌، هه‌ندێ كه‌سایه‌تی زیاتر دووره‌په‌رێزن، یان وه‌سواسن، یان مۆركی خه‌مۆكیان هه‌یه‌، هه‌ندێكیش چاوه‌ڕوانی زۆریان له‌خۆیان هه‌یه‌. یاخود شیوازه‌كانی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ كێشه‌كان به‌دروستی نازانن.
  4. هۆكاری كۆمه‌ڵایه‌تی په‌روه‌رده‌یی: زۆربه‌ی ئه‌و هۆكارانه‌ له‌ قۆناغی منداڵی رووده‌ده‌ن و كاریگه‌ری درێژخایه‌نییان هه‌یه‌
  • هه‌ندێ بارودۆخی گران و كاره‌ساتبار وه‌ك ده‌ستدرێژی سێكسی.
  • هه‌ندێ ره‌فتاری هه‌ڵه‌، كه‌ ببێته‌ هۆی له‌ده‌ستدانی متمانه‌به‌خۆبوون.
  • لێكجیابوونه‌وه‌ی دایك و باوك، له‌ده‌ستدانی كه‌سێكی خۆشه‌ویست.
  • به‌رده‌وام هه‌بوونی كێشه‌ نێوان دایك و باوك.
  • مردنی كه‌سێكی نزیك یان خۆشك و برا.
  • لێدان و سزا.
  1. هۆكاره‌ ره‌فتارییه‌كان:
  • روبه‌رو بوونه‌وه‌وه‌ی ئه‌زموونی خراپ له‌ ژیاندا و باسنه‌كردن و ده‌رنه‌بڕینی.
  • سه‌دمه‌ و تووندوتیژی.
  • سه‌رنه‌كه‌وتن و به‌ده‌ستنه‌هێنانی ئاواته‌كان.
  • له‌خۆ ڕازینه‌بوون و ده‌رخستنی ئه‌مه‌ له‌لای كه‌سانی تر.
  • دووره‌په‌رێزی.
  • زۆر هه‌ڵچوون و تووڕه‌یی زۆر.
  • كه‌مخه‌وی و كێشه‌كانی.

تێبینی/ هه‌ر كه‌سێك دووچاری ئه‌و فشارانه‌ بوو، مانای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ دووچاری خه‌مۆكیش ده‌بێت، به‌ڵام به‌ زۆر دووباره‌ بوونه‌وه‌ی ئه‌و فشار و حاڵه‌تانه‌، ئه‌گه‌ر كه‌سه‌كه‌ نه‌زانێت و نه‌توانێت له‌گه‌ڵیان بگونجێت ئه‌وا نزیكه‌ له‌ خه‌مۆكی.

ئایا خه‌مۆكی ئاستی هه‌یه‌؟

وه‌ك له‌پێشتردا باسمان كرد، هه‌ر خه‌مبارییه‌ك خه‌مۆكی نییه‌، خه‌مۆكی ئاست و پله‌ی هه‌یه‌، هه‌یه‌ له‌ پله‌یه‌كی ئاسایییه‌، كه‌سانی تر هه‌ستی پێناكه‌ن، هه‌روه‌ها ئاستی وای هه‌یه‌ زۆره‌ و پێویستی به‌ چاره‌سه‌ری هه‌یه‌ له‌لای كه‌سانی پسپۆڕ. ئاستێتیكیشی هه‌یه‌ پێویستی‌ به‌ چاودێری و چاره‌سه‌ری به‌رده‌وام و درێژخایه‌ن هه‌یه‌، ئه‌مه‌یان كاریگه‌ری كردۆته‌ سه‌ر ژیانی ئاسایی و كۆمه‌ڵایه‌تی و پیشه‌یی.

رێگاكانی چاره‌سه‌ری و چۆنییه‌تی چاره‌سه‌ری خه‌مۆكی:

خێزان رۆڵێكی زۆرگرنگی هه‌یه‌ بۆ چاره‌سه‌ری نه‌خۆشییه‌ ده‌روونییه‌كان، ئه‌م رؤله‌ دوولایه‌نه‌، ده‌توانێت به‌سه‌رێك هاوكار بێت و پاڵپشتی نه‌خۆشه‌كه‌ بكات بۆ ئه‌وه‌ی هه‌نگاو به‌هه‌نگاو بگاته‌ چاره‌سه‌ری ته‌واو به‌ هاوكاری پسپۆڕانی ئه‌و بواره‌، هه‌روه‌ها ده‌شتوانێت زیاتر حاڵه‌ته‌كه‌ به‌ره‌و قوڵبوونه‌وه‌ ببات، به‌ پشت تێكردن و گاڵته‌ پێكردن و نه‌ڕه‌خساندنی كه‌شێكی ئارام و پێوست به‌ چاره‌سه‌ری.

ده‌وروبه‌ر و كۆمه‌ڵگا چۆن ده‌توانن هاوكاربن بۆ چاره‌سه‌ری؟

  • له‌ نه‌خۆشه‌كه‌ بگه‌ن و پاڵپشتی بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی تێكه‌ڵاوی كۆمه‌ڵگا و چالاكییه‌كان ببێـته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی هه‌نگاو به‌هه‌نگاو.
  • یارمه‌تی نه‌خۆشه‌كه‌ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی موماره‌سه‌ی چالاكییه‌كان و كاروباری خۆی بكات، به‌شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ تواناكانی به‌گونجێت، ئه‌مه‌ش هه‌نگاو به‌هه‌نگاو.
  • له‌نه‌خۆشه‌كه‌ بگه‌ن و له‌گه‌ڵ چاره‌سه‌رییه‌كانی بڕۆن، هه‌وڵنه‌ده‌ن كه‌ كاتی بۆ دابنێن، ناچاری بكه‌ن تا ماوه‌یه‌كی دیاریكراو زیاتر له‌گه‌ڵی نابن، چونكه‌ ئه‌مه‌ درفه‌تی چاره‌سه‌ری داده‌خات.

له‌ ڕاستیدا هه‌سته‌كانی خه‌مۆك گران و قورسن، بۆیه‌ تاك هه‌ست به‌ ماندووبوون و له‌ده‌ستدانی هیوا ده‌كات، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌ وه‌بیر نه‌خۆش بهێنینه‌وه‌ كه‌ ئه‌و بیرۆكه‌‌ نه‌رێنییانه‌ به‌شێكن له‌ حاڵه‌تی خه‌مۆكییه‌كه‌ی، به‌نه‌مانی خه‌مۆكییه‌كه‌ی ئه‌ویش چاره‌سه‌ر ده‌بن و كۆتاییان دێت.

چاره‌سه‌ری خه‌مۆكی

كاتێك كه‌سێك دووچاری خه‌مۆكی ده‌بێت،‌ ده‌بێته‌ ئێمه‌ به‌وریاییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌ین، بزانین ئایا له‌ شڵه‌ژانه‌كه‌ی له‌ چ ئاستێكه‌، ئایا كاریگه‌ری كردۆته‌ سه‌ر كاروباری ژیانی رۆژانه‌ی؟ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین ره‌وتی چاره‌سه‌رییه‌كانی باشتر دیاری بكه‌ین، وه‌ك:

  • چاره‌رسه‌ری به‌ده‌رمان: ئه‌گه‌ر ئاسته‌كه‌ی به‌رز بوو، ئه‌مه‌ش له‌لای پزیشكی پسپۆڕی ده‌روونی ده‌كرێت، به‌ پێدانی ده‌رمانی دژه‌ خه‌مۆكی.
  • چاره‌سه‌ری ده‌روونی و ره‌فتاری له‌لای چاره‌سه‌ركار و رێنماییكاری ده‌روونی.

هه‌ندێ رێنمایی بۆ هاوكاری و چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی خه‌مۆك كه‌ خۆی بیكات:

  • پێش هه‌موو شتێك ده‌بێت سروشت و ره‌فتاری بناسێت.
  • ده‌بێت له‌ بیرۆكه‌ی نه‌رێنی دووربكه‌ویته‌، چونكه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی چاره‌سه‌ری ناكات، به‌ڵكو حاڵه‌ته‌كه‌ی له‌ شوێنی خۆی ده‌وه‌ستێنێت، ئه‌گه‌ر خراپ تریشی نه‌كات.
  • له‌گه‌ڵ دۆست و ده‌وربه‌به‌ره‌ ئه‌رێنییه‌كان زیاتر مامه‌ڵه‌ بكات، نه‌وه‌ك كه‌سانی نه‌رێنی. بڕوای به‌خۆی هه‌بێت بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ژیانی ئاسایی.
  • به‌شداریكردن له‌ چالاكییه‌كان و حه‌زه‌كانی.
  • وه‌رزشكردن و ته‌كنیكه‌كانی خۆهێوركردنه‌وه‌ ئه‌نجامبدات.
  • باشتره‌ بڕیاره‌ گرنگه‌كانی ژیانی دوا بخات، تا كاتی چاكبوونه‌وه‌ له‌ حاڵه‌ته‌كه‌ی.

 

تێبینی/ ده‌بێ له‌بیرمان بێـت كه‌سی خه‌مێك كه‌سێكی بێتوانا و لاواز نییه‌، وه‌ك بیری لێده‌كاته‌وه‌، هیچ شه‌رم و نه‌نگییه‌كی پێوه‌نییه‌، كاتێك سه‌ردانی پسپۆڕان بكات.

له‌ هه‌موو بارێكدا ده‌بێت كه‌سی تووشبوو سه‌ردانی پسپۆڕانی ده‌روونی و پزیشكی ده‌روونی بكات، بۆ ئه‌وه‌ی هاوكاری بكه‌ن، رێگا و ئاراسته‌ی چاره‌سه‌ری بۆ دیاری بكه‌ن.

كۆمێنت و لێدوان

بابه‌تی تر

نه‌خۆشی هستيريا

ئا/ كارزان شكر/ رێنماییكاری ده‌روونی هستيريا نه‌خۆشيیه‌كی ده‌رونييه‌، بگراوه‌ندێكی كۆمه‌ڵايه‌تی، فسيۆلۆژی و جه‌سته‌یی هه‌يه‌، ‌نيشانه‌كانی …